شجره نامه خوانین زراسوند دورکی بختیاری
شجره نامه خوانین زراسوند دورکی بختیاری

نوشته شده توسط ایوب کریمی زوردجانی

 وجه تسمیه طوایف دورکی سردار ظفر دروجه تسمیه دورکی می نویسد :
که در بختیاری محلی است که آن را دورک یا دارخل می نامند و درفلاحیه هم محلی است که آن را دورق می گویند . وممکن است طایفه به نام یکی از آن دو محل شناسایی شده باشد. دورکی یک از چهارشاخه اصلی ایل هفت لنگ است .
    عبد خلیل : اولین فرمان رسمی در رابطه خوانین دورکی در دست است ( منتشره در کتاب حکومتگران باب دورکی زنده یاد مهراب امیری ) در سال 1144 ه ق مطابق 1732میلادی از طرف شاه عباس سوم بنام خلیل خان ( عبدالخلیل ) با عنوان مورد خطاب قرار میگیرد وطی این فرمان به وی تذکر داده میشود که سادات ساکن باباحیدراز توابع میزدج از پرداخت مالیات معاف هستند .
 این سند نشان میدهد که خلیل خان مقام مهمی داشته کما اینکه سی سال بعد علی صالح خان خواستار چنین حکمی از کریم خان زند بوده است .
 خلیل خان (عبدخلیل ): در این مقام توانست طوایف بختیاری را با هم متشکل ومتحدکند، ویک نیروی کارآمد ی سازمان دهد وسپس همین نیرو او را قادرساخت تا بتواند در زمان نادر شاه افشار یک نقش کلیدی در استان های مرکزی و جنوب ایفا کند . وبعدها نیز احکام وفرامینی خطاب به علی صالح وابدال و نوه های او به عنوان ضابط یا حاکم طوایف هفت لنگ بختیاری به عنوان تیول دار منطقه صادر شده است .
آحیدر معروف به حیدر کور : بطوریکه مشهوراست اویکی از خان زادگاه یا کدخدا زادگان ایل پاپی لرستان بودکه ظاهرا دراثراختلاف ایلی به تیره خدرسرخ یکی از طوایف ایل زراسوند بختیاری پناهنده میشود که بعدها با دختر کلانتر آن تیره ازدواج کرد وکم کم فرزندان و اعقابش از خودلیاقت وشایتگی نشان دادند وتا جایی که عبدخلیل توانست ریاست ایل هفت لنگ را بدست آوردبه روایت سردارظفردر جنگی که بین دوشاخه هفت وچهار درحوالی چشمه دیمه به وقوع پیوست عبدخلیل به قتل رسید می گویند هفتادنفر جنگجوی سرخ پوش از تیره خدرسرخ برای بیرون بردن جسد خان از میدان جنگ ، کشته شدند.
 علی صاح خان : چهار طقری فرمان شاهی ازنادرشاه ویک حکم از شاهرخ میرزانوه نادرشاه خطاب به وی صادرشده است .
در این احکام او به چند درجه نظامی به اضافه لقب مین باشی وهمچنین لقب سرداری مفتخر شده است ونیز چند عنوان ایلی مانند بیگ ، ریشسفید ، این فرامین واحکام دوره افشاریه که علی صالح خان فرماندهی سواره بختیاری را بعهده داشت و همچنین کوه مال بختیاری و املاکی در خراسان نیز در تیول اوقرارگرفته بود وافزون براینها یک طاحونه (اسیاب) ومعافیت های مالیاتی دیگری بخاطر مقام کوه مالی بختیاری بعنوان مقرری او تعیت گردید و میرزا محمد ( ورثه میرزایک از طوایف زیر شاخه ایل زراسوند است ) بعنوان نویسنده ومنشی خان بختیاری معین گردید .
درسال1732میلادی دولت عثمانی در مرز ایان استحکاماتی برای رویارویی باایران احداث کرد و در همان زمان ایل بختیاری هفت وچهار با هم متعهد شدندوبرعلیه نادر سر به شورش گذاشتند .
نادر بلافاصله شورش را سرکوب کرد و 30تن ازخونیین وکلانتران و بزرگان بختیاری را دستگیر وزندانی نمود .
در بین دستگیرشدگان علی صالح خان پسر عبدخلیل خان حضورداشت .نادر را متقاعدکرد تا وی را اززندان آزاد کند و برای دفاع تمامیت ارضی ایران در حدود 10 تا 12 هزار جنگجوی بختیاری برای کمک به قشون دولتی مهیا کند ، نادر وی را با 15تن ازبزرگان بختیاری آزاد کرد وبقیه را تا مهیا کیدن جنگجویان را زندان نگهداشت .
 علی صالح خان طبق قولی که به نادر داده بود قشون بختیاری را جمع آوری کرد ظاهرا همین گروه بعدا در سرکوبی طوایف یاغی لرستان نقش عمده ای ایفا کردند. به روایت محمدکاظم مولف تاریخ عالم آرای نادری ، نادر پس از بیست ویک روزکه بختیاری ها را درمحاصره گرفت توانست آنها را شکست دهد او برای تنبیه ومجازات واحتمالا برای خنثی کردن تهدیدات بعدی 3000خانوار هفت لنگ را به استان خراسان کوچ داد ولی درسال 1742 میلادی 2000 خانوار از همین تبعیدشدگان به کوهستانهای بختیاری مراجعت کردند که خودرا از زیر سلطه حکومت مرکزی خارج کنند.
علی صالح خان دررکاب نادر در جنگ قندهارشرکت داشت ورشادت زایدالوصفی از خود نشان داد.فتح قله قندهاربه وسیله بختیاری ها که ماههاقشون نادر را درکنارقلعه زمین گیر کرده بود.
 یکی از افتخارات جنگی بختیاری است که شرح کامل آن در کتاب تاریخ بختیاری سردار اسعد آمده است.
 بختیاری ها علاوه بر فتح قلعه قندهاردر جنگ کرنال که منجربه شکست سپاه محمدشاه گورکانی و فتح دهلی شده نیز شجاعت کم نظیری از خودنشان دادند .
از علی صالح خان دو پسر یکی بنام عباس خان که بدون فرزند ذکوربود ودیکری ابدال خان است .
ابدال خان : بیشترین حکم حکومت را ابدال خان دارد ، دو فرمان از آزادخان افغان وده فرملان از کریم خان ذند ودو دستخط از از صادق خان زند برادر کریم خان خطاب به وی صادر شده است که نفوذ وی را در پایان حکمت افشاریه ودوران زندیه به خوبی نشان میدهد . ابدال خان سه پسر به نام های حبیب اله خان ،فرج اله خان وسهراب خان داشت .
 حبیب الله خان :از مجموعه اسناد در خانواده های خوانین دورکی تنها دو رقم از کریم خان در رابطه با حبیب اله خان باقی مانده است که هردو در زمان حیات ابدال خان از طرف کریم خان وکیل صادر شده است .
 الیاس خان :از زمان عبدخلیل و علی صالح خان وابدال خان و حبیب اله خان ،رسم براین بودکه بعد از پدر عنوان خانی طی فرمانی از طرف پادشاه وقت به پسر می رسید ولی پس از مرگ حبیب اله خان با اینکه سه پسر به نام های چراغعلی خان ؛ جعفرقلی خان( پدر حسنقلی خان ایلخانی)و کلبعلی خان داشت ، می بینیم که فرامین ورقم های متعددی از طرف فتحعلی شاه وحکام دولتی خطاب به الیاس خان صادرشده است .
نفوذ الیاس خون بقدری بود که پسران حبیب اله خان بی چون وچرا ریایت اورا پذیرفته بودند . جعفرقلی خان :بعد از مرگ حبیب الله خان ،پسردومش جعفرقلی خان ادعای تصاحب مقام اورا داشت ،چرا که چراغعلی خان برادر بزرگس در جنگ کنگچی بین دورکی و بهداروند ها به وقوع پیوست ،به قتل رسید ولی تا زمانیکه الیاس خان زنده بود به این مقام دست نیافت اما بعد ازدرگذشت الیاس خان او توانست مقام ومنصب پدر را بدست آورد .
وهیچکونه سندی که از سوی حکومت خانی وی را تایید کند در دست نیست . شاید هم در اثرازدواج فتحعلی شاه با زینب خانم خواهر علی خان کیانرسی ونفوذ محمدتقی میرزا حسام السلطنه حاکم بروجرد ولرستان ،خواهرزاده علی خان در دستگاه حکومتی سبب شد که دولت مرکزی حمایت خود را از پسران حبیب الله خان قطع کند وخوانین چهارلنگ مورد حمایت قراردهد.
 در همین ایام بود محمدتقی خان کیانرسی چهارلنگ به تدیج پایه های قدرتش را مستحکم کرد ، گرچه در سالهای آخر سلطنت فتحعلی شاه برسر مالیات با حکومت مرکزی به مخالفت برخواست بود .
 جعفرقلی خان در دوران حکومت خود همزمان با جعفرقلی خان بهداروند (پسر اسدخان)بسر خانی هفت لنگ وبا حسینقلی خان پسر (الیاس خان)برسرخانی دورکی در جنگ وستیز بود و در نهایت در جنگ منار در سال 1252 ه ق با طایفه بهداروند غافلگیر شد وبه قتل رسید . کلبعلی خان :بعداز کشته شدن جعفرقلی خان ،برادر کوچکش کلبعلی خان به ریاست باب دورکی برگزیده شد .
 ولی هیچ حکم حکمتی برای وی صادر نشده ،کلبعلی خان یک از میانه روترین وصلح جوترین خوانین بختیاری است .
 اومردشریف وپاکدامنی است ولیکن مردنیرومند وحکمران مقتدری نبود ومالیات حکومتی به موقع جمع آوری نمی شد . چون هم درزمان خانی وی بهداروند و چهارلنگ وبخشی از دورکی مالیات پرداخت نمی کردند .
 وحکومت مرکزی به دنبال جانشین مناسبی برای وی بود .کلبعلی خان نیز مانند برادرش جعفرقلی خان با جعفرقلی بهداروند در تضاد بود وجنگهای متعددی با بهداروند ها به وقوح پیوست ودر آخر عمر نیزبا برادرزاده اش حسینقلی خان که مدعی جانشینی پدر بود ودر آخرین جنگی که بین او وحسینقلی خان رخ داد پسر بزرگش ابدال خان به قتل رسید واو هم چهل روزبعد از مرگ ابدال خان از فرط غم واندوه پسردرگذشت (1263 ه ق). حسين قلي خان ايلخاني بختياري حسين‌قلي خان پسر ارشد جعفرقلي خان بختياري و مادرش بي بي شاه‌پسند، به سال 1240 ق در چهار محال و بختياري ديده به جهان گشود.
 نسب حسين قلي خان به حيدر کور مي‌رسد. حسين قلي خان سه برادر به نامهاي امام قلي خان، رضاقلي خان و فرج الله و شش پسر به نامهاي اسفنديار خان (سردار اسعد اول)، نجفقلي خان (صمصام‌السلطنه)، حاج عليقلي خان (سردار اسعد دوم)، حاج خسرو خان (سردار ظفر)، يوسف خان امير مجاهد و اميرقلي داشت و صاحب دوازده زن بوده است.
 حسين‌قلي خان در سن 24 سالگي با دورانديشي مأمور اداره مناطق ديناران، دورکي و بابادي مي‌شود و ظرف چند سال قلمرو و فرمانروايي خود را گسترش مي‌دهد. در سال 1264 ق حکومت بختياري را به اسم يکي از عموهاي پيرش مهدي قلي خان به دست آورد و خود نايب او شد. دو سال بعد يعني به تاريخ 1266ق به سمت ايلخاني منصوب گرديد و از برادرانش امام قلي خان را به عنوان ايل بيگي و رضاقلي خان را به عنوان حاکم چهارمحال در مصدر کار قرار داد. حسين‌قلي خان در تاريخ 1267 ق عازم چمن سلطانيه گرديد تا به خدمت ناصرالدين شاه برسد.
 در اين ملاقات بود که حسين‌قلي خان از طرف ناصرالدين شاه به ناظم بختياري شهرت يافت و يک ثوب جبه و يک قبضه شمشير طلا از طرف ناصرالدين شاه به او اهدا شد.
 وي به سال 1276 ق رسماً به سمت ايلخاني برگزيده شد و در تمام اين مدت اطاعت و فرمانبرداري خود را به اولياي مرکزي ابراز مي‌داشت. در ميان جهانگردان خارجي که در دوره ناصري به ايران سفر کرده‌اند تنها ادوارد استاک است که توانسته با حسين‌قلي خان ايلخاني ديدار داشته باشد.
وي در بيان ملاقات خود با حسين‌قلي خان بيان مي‌دارد که ايلخاني ارزش آن را داشت که به ملاقاتش بروم.
 وي مردي موقر، مسلماني متديّن و حاکمي قدرتمند و توانا بود. مسعود ميرزا ظل السلطان در تاريخ مسعودي از ملاقات خود با حسين‌قلي خان ايلخاني ياد مي‌نمايد و مي‌نويسد 20 روز مهمان حسين‌قلي خان بودم الحق آنچه ممکن بود با خسّت جبلي که عموم اين طايفه بختياري دارند در خدمتگزاري ما کوتاهي نکردند.
حسين‌قلي خان ساليان متمادي حاکم بلامنازع بختياري بود و لذا محسود حکام پيشين اصفهان همچون فرهاد ميرزا معتمدالدوله قرار گرفت.
 فرهاد ميرزا عموي ناصرالدين شاه و حاکم پيشين اصفهان طي نامه‌اي به ناصرالدين شاه اعلام داشت که ظل السلطان به کمک ايلخاني قصد دارد مظفرالدين ميرزا را از وليعهدي معزول کند و خود به جاي او به وليعهدي و شايد هم به سلطنت برسد. ناصرالدين شاه بلافاصله ظل السلطان را به تهران احضار کرد و وي را مورد سرزنش قرار داد که ?ايل بختياري را بر ايل قاجار ترجيح داده‌اي?. اما ظل السلطان اظهار داشت ?اگر به ريختن خون خودم هم باشد دامن عفت خود را از اين اباطيل پاک خواهم کرد?. ناصرالدين شاه که از استقلال ايلخاني مي‌ترسيد اسباب قتل ايلخاني را فراهم کرد و نوشته‌اي هم در اين باب محرمانه به ظل السلطان داد. ناصرالدين شاه معتقد بود اگر ايلخاني را از ميان نبرند سلطنت از خانواده قاجار به بختياري منتقل مي‌شود.
 شب 27 رجب 1299 ق ايلخاني و اسفنديار خان به همراه عليقلي خان به دعوت ظل السلطان در ميدان شاه براي مشق سربازان حضور به هم رسانيدند و پس از اتمام مشق به همراه ظل السلطان به عمارت دولتي دعوت شدند و در همان شب مرحوم حسين‌قلي خان ايلخاني را با زهر مهلک که در يک فنجان قهوه ريخته شده بود به قتل رساندند.
 بي بي مريم فرزند حسين‌قلي خان بيان مي‌دارد که من هنوز نمي‌دانم چگونه پدرم را کشتند اما به ياد دارم که صبح آن شب شهرت انداختند که ايلخاني سکته کرده.
آنگاه نعش او را با احترام تمام بردند به تخت فولاد اصفهان و در تکيه مير به خاک سپردند. آن روز در آن مکان محشري بر پا بود.
زنها لباسها را پاره پاره کرده بودند و گيسوان خود را مي‌بريدند، يادم هست به حدي در بختياري گيسو بريدند که مي‌توانم بگويم هزار من بود. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- .   شجره نامه حسینقلی خان ایلخان بختیاری   1- اسفندیار خان صمصام السلطنه –سداراسعداولپسرارشدحسینقلیخانایلخانیومادرش بی بی خانم از طایفه خدرسرخ درسال 1265 ه ق متولد ودرسال 1321مطابق با 1902میلادی درسن 56سالگی درگذشت. 2- نجف قلی خان صمصام السلطنه پسردوم ایلخانی ومادرش بی بی مهرافروز دختر شفیع خان نوه حبیب الله خان جدخوانین بختیاری است .درسال 1267هق متولد ودرسال 1349 ه ق درسن 82سالگی درتهران درگذشت تخت فولاد اصفهان در مقبره خانوادگی به خاک سپرده شد. صمصام السلطنه پس از فوت اسفندیارخان مدتی ایلبیگی وپس ازدرگذشت محمدحسین خان سپهداردرسال 1305 به سمت ایلخانی منصوب گردید .
دراوایل سال 1907 بفرمان محمدعلی شاه ازحکومت بختیاری معزول وغلامحسین خان به مقام ایلخانی رسید.ولی این اوضاع چندان دوام نیاورد ودرهمانسال مجددا به سمنت ایلخانی بختیاری رسید و غلامحسین خان به سمت ایلبیگی منصوب شد.
 عزل ونصب خوانین بخاطر نا امنی در منطقه بختیاری بود و دیری نپایید که سردار ظفر ایلخان بختیاری گردید و هم زمان با عزل صمصام با اعزام دکتر مسیح خان ودکتر عیسی خان ودکتر نورالله دانشورعلوی از طرف انجمن ایالتی اصفهان به بختیاری برای جلب همایت بختیاری با نهضت مشروطه بود .
این هیات قرانی راکه انجمن اصفهان برای صمصام السلطنه ارسالداشته به نزد وی بردند ومتقاضی همکاری برای برکندن بنیان ظلم حاکم اصفهان شدند. باهماهنگی ابراهیم خان ضرغام السلطنه (پسرعمووبرادرزن صمصام)ابتدا ضرغام با سوران بختیاری تحت فرماندهی خود اصفهان را فتح کردندوروز بعد صمصام السلطنه با هشتصد سوار وارد اصفهان شد وزمام اموررابدست گرفت.
دز زمان مشروطه صمصام سمت وزیر جنگ وسپس نخست وزیرو ووزیر جنگ شد .
3- حاجی علی قلی سرداراسعد دوم پسرچهارم حسینقلی خان ایلخانی ومادرش بی بی مهری جان دختر نجف خان ونوه الیاس خان است .
4- حاجی خسروخان بهادرالدوله –سالارارفع–سردارظفرومادرشبیبیمهریجاندخترنجفخانونوه الیاس خان است .
 5- یوسف خان اعتضاسلطان –امیرمجاهدپسرششمایلخانیومادرشدختریکیازخوانینطیبیاست .
6- جعفرقلیسرداربهادر _سرداراسعدسومپسربزرگحاجعلیقلیسرداراسعددومدرسال 1258 هشمتولدشددرقیاممشروطیتبههنگامفتحتهرانازسویقوایبختیاریجزء فرماندهان قشون بود وپس از خلع محمدعلی شاه از سلطنت یکی از ده نفر اعضای دادگاه عالی انقلاب بود.وی درسال 1336 ه ق پس در گذشت پدرش ملقب به سرداراسعد گردید .
 بعداز ان حاکم کرمان وسپس استاندار خراسان گردید .جعفرقلی خان در کابینه های مختلف پنج بار به وزارت پست وتلگراف وپنج بار به وزارت جنگ برگزیده شد .
 این سردار بختیار به دستور رضا شاه توقیف وپس از مدت چهارماه تحت شکنجه زندانبانان سرانجام بدون محاکمه در دادگاه صالحه بوسیله جنایتکاری بنام پزشک احمدی با آمپول هوا وغذای مسموم به قتل رسید.
7- مرتضی قلی خان فرزند ارشد نجفقلی خان صمصام السلطنه مادرش بی بی صاحب جان دختر رضاقلی خان ایلبیگی می باشد . پس ایلنکه سیستم حکومت توسط رضاشاه تغییر کرد از مقام ایلخانی –درشهریور 1320 ازسویوزارتکشوربهسمتفرماندارچهارمحالبختیاریمنصوبگردید.
8- جهانشاهخانصمصامفرزندمرتضی قلی خان درزمان محمدرضا شاه درسمت استاندار خوزستان خدمت نمود .
 در ادامه شجره نامه سایر ورثه نیز به اطلاع میرسانیم

|+|نوشته شده در سه شنبه سوم بهمن 1391 ساعت 3:45 توسط ایوب کریمی زوردجانی |
آخرین نوشته ها
آوازهای بختیاری
بزرگان بختیاری
میر زراسوند
تاریخچه
اسامی طوایف و شعب ایل بختیاری
شجره نامه خوانین زراسوند دورکی بختیاری
آرشيو وبلاگ
فروردین 1393
بهمن 1391


الکترواسموک - گویا آی تی - تک تمپ - گرافیک - وبلاگ